«Values in Crisis – a Crisis of Values?»

Δείτε τι απάντησε η βάση του "ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΟΥ" της Prorata στην ηλεκτρονική έρευνα

Αξίες στην Κρίση – Values in crisis: World Value Survey, EKKE, Prorata 2ο ΚΥΜΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Αποτελεί κοινή διαπίστωση ότι η πανδημία Cov-19 προκάλεσε παγκόσμιο ερευνητικό ενδιαφέρον σε πολλαπλά πεδία. Μάλιστα στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών σε διάστημα λιγότερο από ενάμιση χρόνο, στις Δυτικές χώρες, πραγματοποιήθηκε ένας πολύ μεγάλος αριθμός ερευνών για τις οικονομικές, πολιτικές, ψυχολογικές και κοινωνικο-πολιτισμικές επιπτώσεις της πανδημίας. Μεταξύ άλλων, διεξάγεται μια διεθνική διαδικτυακή έρευνα πάνελ τριών κυμάτων με τίτλο «Values in Crisis – a Crisis of Values?» που συντονίζεται από το Center for the Study of Democracy, Leuphana University, υπό την εποπτεία του Christian Welzel, Αντιπρόεδρο της World Value Survey. Κάτι τέτοιο σημαίνει ότι μεθοδολογικά σε κάθε κύμα ερωτώνται οι ίδιοι ακριβώς άνθρωποι, κάτι όχι εύκολο. Στην έρευνα συμμετέχουν  16 χώρες. Η Ελλάδα  εκπροσωπείται από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), το οποίο συνεργάζεται με την  εταιρία ερευνών PRORATA SA. Βασικό ερώτημα είναι αν με την ανατροπή πολλών βεβαιοτήτων η πανδημία δύναται να επιφέρει αλλαγές στους αξιακούς προσανατολισμούς των ατόμων, όπως αυτοί έχουν καταγραφεί τις τελευταίες δεκαετίες από την WVS. Δεδομένου ότι οι αξίες ναι μεν αλλάζουν αργά πλην όμως και κάτω από εξαιρετικές συνθήκες μεταστρέφονται (period effect),  ειδικό ενδιαφέρον έχει το αν με την πανδημία κοινωνικές ομάδες με εξωστρεφείς και «μετα-υλιστικές» προτιμήσεις παλινδρομήσουν  σε παραδοσιακούς και βιοσυντηρητικούς προσανατολισμούς.

Tο πρώτο κύμα πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα (23/5/2020 – 17/6/2020) και το δεύτερο κύμα (19/3/2021 – 15/5/2021). το ολοκληρωμένο σύνολο δεδομένων για όλες τις χώρες είναι διαθέσιμο μέσω του Αυστριακού αποθετηρίου AUSSDA στον σύνδεσμο https://doi.org/10.11587/LIHK1L. Βάσει της επί του πεδίου εμπειρίας, στο κοινό ερωτηματολόγιο του β’ κύματος περιλήφθηκαν επιπλέον ερωτήσεις, μεταξύ άλλων και για τον εμβολιασμό.  Επ’ αυτού, έρευνες σε Ευρώπη και ΗΠΑ έδειξαν ότι η άρνηση ή/και επιφυλακτικότητα απέναντι στα εμβόλια συνδέεται πρωτίστως με δεξιό λαϊκισμό αλλά και με δυσπιστία απέναντι στην επιστήμη και τα συστήματα υγείας. Πάντως, διακινούμενο πρωτίστως εντός των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μόνο στο Facebook και το Instagram το «αντιεμβολιαστικό κίνημα» αποφέρει μέσω διαφημίσεων γύρω στο ένα δις δολάρια τον χρόνο.

Κάτι που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η διαφοροποίηση των πολιτών στα ίδια ερωτήματα ανάμεσα στο 1ο και στο 2ο κύμα, κάτι που ως ένα βαθμό ήταν αναμενόμενο δεδομένου ότι η έρευνα του 2ου κύματος συνέπεσε με την ραγδαία επιδείνωση και στην Ελλάδα της πανδημικής κρίσης.

Τα ευρήματα της έρευνας:

Μεταξύ 1ου και 2ου κύματος αντιστράφηκε το πρόσημο της αξιολόγησης των πολιτών αναφορικά με την αντιμετώπιση της κρίσης κορωνοϊού από την κυβέρνηση (Δ-1), ενώ μεταξύ των δύο ερευνητικών κυμάτων ενδυναμώθηκε η αξιοπιστία προς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή διαφορετικά μειώθηκε η αξιοπιστία των παραδοσιακών ΜΜΕ (Δ-3). Επίσης, προέκυψε ότι η χώρα σύμφωνα με τις προσλήψεις του κοινού θα βγει σοβαρά τραυματισμένη από την κρίση, αντίληψη η οποία ενισχύθηκε ελαφρώς κατά το δεύτερο ερευνητικό κύμα (Δ-2).

Διάγραμμα 1

Διάγραμμα 2

Διάγραμμα 3

Εκτός τριών επίκαιρων ερωτήσεων για τον εμβολιασμό, θέμα ενδιαφέροντος και άλλων χωρών, περιλήφθηκαν και τρεις άλλες για την  κατασκευή ενός συνθετικού δείκτη «λαϊκισμού» που προέρχονται από  έναν έγκυρο διεθνή κατάλογο συναφών ερωτήσεων/προτάσεων:  α) Ο λαός, και όχι οι πολιτικοί, πρέπει να λαμβάνει τις πιο σημαντικές πολιτικές αποφάσεις που μας αφορούν, β) Οι πολιτικές διαφορές μεταξύ της ελίτ και του λαού είναι μεγαλύτερες από τις διαφορές που υπάρχουν μέσα στο λαό. γ) Οι εκλεγμένοι αξιωματούχοι μιλούν πάρα πολύ και κάνουν πολύ λίγα.  Ανάλογα με τις απαντήσεις σε μια 5βάθμια κλίμακα όσοι/ες εκ των 1.176 ερωτώμενων έλαβαν τις χαμηλότερες τιμές του δείκτη χαρακτηρίστηκαν «μη λαϊκιστές» (21,9% του δείγματος) και εκείνοι/ες με τις μεγαλύτερες τιμές ως «λαϊκιστές» (25,3% του δείγματος). Η επιφυλακτικότητα των τελευταίων στον εμβολιασμό διαφέρει σημαντικά έναντι των πρώτων.

«Λαϊκιστές» και «μη λαϊκιστές» διαφέρουν σημαντικότατα και ως προς το αν πρέπει να αρθούν οι περιορισμοί για τους εμβολιασμένους (Δ-4). Διαπιστώνεται όχι μόνο ότι οι «λαϊκιστές» είναι οι ίδιοι επιφυλακτικοί/ές, αλλά και πως γι’ αυτούς οι εμβολιασμένοι θα πρέπει να υφίστανται τους ίδιους με αυτούς περιορισμούς (Δ-5). Αν τούτο δεν οφείλεται σε εξακολουθητική δυσπιστία απέναντι στην επιστήμη ή στο «σύνδρομο του λαθρεπιβάτη» (σσ. «θα ωφεληθώ από τις επιλογές των άλλων χωρίς εγώ να διακινδυνεύσω»), είναι  ασφαλώς ένδειξη κοινωνικού φθόνου. Η πλειονότητα εκείνων που δηλώνουν πώς σίγουρα ή πιθανότατα δεν θα εμβολιαστούν εκφράζει πολύ χαμηλότερη εμπιστοσύνη στους θεσμούς της χώρας, το σύστημα υγείας και τους επιστήμονες από όσους έχουν ήδη εμβολιαστεί ή θα εμβολιαστούν (Δ-6).

Διάγραμμα 4

Διάγραμμα 5

Διάγραμμα 6

Παρά τις εν τω μεταξύ παλινωδίες της επιτροπής των λοιμωξιολόγων για τη χρήση συγκεκριμένου εμβολίου, αλλά και τη συχνή κακοφωνία ιατρών και μέσων ενημέρωσης, αναμένουμε ότι  η συνολικά καταγεγραμμένη εμπιστοσύνη στους ειδικούς (81,5%) και το σύστημα υγείας (64,7%) δεν έχει σημειώσει εν τω μεταξύ ιδιαίτερη μείωση, κάτι που όμως συμβαίνει με την αντίληψη του κοινού για την κυβέρνηση μεταξύ των δύο ερευνητικών γύρων: 58% το 2020 έναντι 34,4% το 2021 στην αρκετά/πολύ καλή αντιμετώπιση της πανδημίας.

Τέλος, συγκρίνοντας τις δύο χρονιές φαίνεται ότι ο φόβος για τις οικονομικές επιπτώσεις παραμένει  ίδιος, ενώ αυξάνεται πολύ ο φόβος για νόσηση (Δ7), κάτι που συνδέεται με τον υπερπολλαπλασιασμό  θανάτων και διασωληνομένων λόγω της αλυσιτελούς εφαρμογής των μέτρων.

Διάγραμμα 7

Μπορεί επίσης να σας αρέσει